Minik Serçe’den sonra Sultan da aldırdı

Belki böbreküstü bezi lafını daha önce Minik Serçe Sezen Aksu’nun geçirdiği operasyonda duydunuz, belki de geçen gün ‘Sinemanın Sultanı’ Türkan Şoray’ın geçirdiği operasyonda gündeme gelince ilk kez işittiniz. Aslı astarı ne, ne işe yarar bu böbrek üstü bezleri?

Böbreklerin üstünde hormon salgılayan bir organımız var. Adı da Adrenal bez ya da Sürrenal bez, ama yerleşiminden dolayı böbrek üstü bezi de denir. Bez denir çünkü salgı yapar. Dışta kortek içte medulla denen iki bölümü var ve dış bölüm de 3 kattan oluşur. Her katta ayrı görevi olan hormon salınır.

En dış tabaka olan Zona glomeruloza da aldosteron salgılanır. ‘Bunlar da ne şimdi! Doktor ağzıyla konuşma’ dediğinizi duyar gibi oldum! Şöyle anlatayım ‘Böbrek ne zaman su atsın? Beden ne zaman su tutsun? Bu sistemi kim ayarlasın?’ sorularının cevabı aldosteron adlı hormondur. Sıvı elektrolit dengesini düzenler. Eğer bu tabakada sorun varsa (örneğin Primer Hiperaldosteronizm gibi) ya da bu alanın kanseri olan Aldosteronma veya korteks kanseri gibi) aldosteron bolca salınır ve sıvı dengesi bozulur. Genelde 30-50 yaş arası bayanlarda görülen bir durumdur ki; hasta halsizlik, kas krampları, çok su içme ve çok idrara çıkma orta şiddette tansiyon problemlerinden yakınır. Sorunu çıkartan neyse tedavi de ona yönelik olur.

Kendimi tutamayıp yine Latincesiyle söyleyeceğim ki ikinci tabakaya Zona fasikulata adı verilir. Böbreküstü bezinin en kalın tabakasıdır ve buradan kortizol salınır. Aklınıza kortizol tedavisi gören ve yüzü şişen kişiler gelebilir ya da kortizolü kötü birşey gibi düşünebilirsiniz. Oysa bedende üretilen bu hormon iç denge için önemlidir. Bağışıklık sistemini baskıladığından allerjilerde önemli, inflasmasyonu yani yangıyı azalttığından dermatoloji de önemli, streste salgılandığından metabolizma için önemli. Eksikliği de dert ama fazlalığı da. Aşırı salınmasını sağlayan hastalıklarda (kanser, Feokromasitoma gibi) ödem, şişmanlık, adet düzensizlikleri, kas erimesi, halsizlik, sinirlilik, şeker hastalığı, yüzde kızarıklık ve lekelenme, yara iyileşmesinde gecikme görülür. Bu fazla hormon salımına son vermek gerekir. Tedavisinde açık cerrahi veya laparoskopik yöntemlerle adrenal bezin çıkartılmasıdır.

Gelelim Zona retikularis adlı iç tabakaya. Buradan androjenler salınır (Androjen deyince de aklıma hep 1071’de Malazgirt Savaşında Alpaslan’a yenilen Romen Diyojen gelir!). Seks hormonudur. Hem kadınlarda hem erkeklerde bulunur ve cinsel organların gelişimde, ikincil seks karakterlerinin gelişiminde (kıllanma gibi) rol alır.

İç tabaka olan medullada da heyecan hormonu olarak da bilinen adrenalin ve noradrenalin salınır. Aşırı salınırsa bunlar da ciddi tansiyon yükselmelerine sebep olurlar.

Beden mükemmel tasarlanmış, fazlalık ya da gereksiz hiçbir organ yok. Ama hastalık halinde almak gerekirse de cerrahınızı dinlemekten başka careniz yok.

Sağlıkla kalın.

Leave a comment

Filed under Köşe Yazılarım

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s