Jet Lag

Jet Lag

Dr. Ahu PAKDEMİRLİ
Bayram tatili uzayıp önündeki ardındaki hafta sonlarıyla birleşince uzak diyarlara yolculuk yapmak için fırsat oluyor. Bu bayram da 9 gün olunca, kimisi memleketine gitti kimisi de uzun tatili fırsat bilip daha uzak ülkelere, örneğin Amerika ya da Japonya’ya gitti. Her yolculuğun yorucu tarafı var ama uçakla, saat farkı çok olan ülkelere gidince yani dünyanın öbür ucuna uçunca daha da yorucu olur.
Biz insanlar gündüz uyanık, gece uyuyan canlılarız. Elbette mesleklerden kaynaklanan nöbet usulü çalışanlarda farklılıklar olabilir. Ama bizim bir dengemiz var. Bedenimizde sirkadiyen ritm denen 24 saat içinde tekrarlayan ve bir ritm halini alan olaylar var. Hormonların salınması da böyle, uykumuzun gelmesi de. Fizyolojik dengeyi ve bu sirkadiyen ritmi sağlayan ise beynimizde ön hipotalamusa yerleşmiş olan suprakiazmatik çekirdektir. Biyolojik saatten sorumludur.
Londra’daki Greenwich zaman dilimlerinin başlangıcı kabul edilir. Greenwich Mean Time (GMT)’a göre tüm dünyanın saatleri ayarlanır. GMT 0 kabul edilir. Doğuya gittikçe GMT+1, GMT+2 diye adlandırılırken batıya gittikçe GMT-1, GMT-2… denir. Türkiye İngiltere’nin doğusunda olduğundan GMT+2’de yer alır.
Doğudan batıya veya batıdan doğuya 3 ve daha fazla zaman dilimi farkı olan yere uçunca bedendeki bu sirkadiyen ritm bozulur işte buna da ‘Jet Lag’ denir. Aşırı yorgunluk, uykusuzluk, sersemlik, yön bulamama, iştahsızlık, ayaklarda şişlik, kalp atımlarında düzensizlik jet lag’de karşımıza çıkan sorunlar. Korku, kaygı ve endişe de görülebilir. Şöyle düşünün uçağa sabah bindiniz, aradan 12 saat geçti ve Amerika’ya vardığınızda yine sabah! Bu da  gecesiz upuzun bir gün geçirdiniz demek. Bu durumun düzelmesi bir kaç gününüzü alır, bedenin biyolojik saati yerel saate ancak adapte olur.
Jet lag yaşayanlar bilir, batıya uçmaktansa doğuya uçmak daha fena çarpar insanı. Çünkü daha az gün ışığı görünce gece/gündüz döngüsüne daha zor alışır. Batıya uçulunca katedilen zaman dilimi sayısının yarısı kadar günde adaptasyon sağlanırken, doğuya uçulduğunda geçilen zaman dilimi sayısının üçte ikisi kadar günde uyum sağlanır. Bu tatil uzaklara gidenler, bu mantıkla kaç günde kendilerine geleceklerini de hesaplayabilirler. Kuzeyden güneye yahut güneyden kuzeye bir kutuptan öbürüne bile uçsanız jet lag olmazsınız. Çünkü önemli olan ne kadar saat uçtuğunuz değil ne kadar zaman dilimi geçtiğinizdir.
Çok erken saatte ya da çok geç saatteki uçuşları tercih etmemek, uçuşu gün içerisinde gerçekleştirmek, yolculuk sırasında kısa şekerlemeler yapmak jet lag olmanızı önler. Yolculuğa çıkmadan önceki gecelerde daha geç yatarsanız kendinizi gideceğiniz zaman dilimine az çok hazırlamış olursunuz. Nedeni net olarak açıklanamasa da fiziksel aktivite yani spor yapanlarda jet lag daha kolay baş edilir bir durum, bu yüzden her daim egzersiz yapmak, hareketli olmak bu konuda da işinize yarayacak! Gebe, kanser hastası, bağışıklık sistem hastası değilseniz melatonin kullanabilirsiniz. Sporcularda ise melatonin doping olarak algılanacağından profesyonel sporcular  bu ilaçları kullanamaz. Melatonini aile hekiminize danışmadan almayın. Doğal bile olsa her ilacın yararı kadar zararı da vardır unutmayın.
Hepinize iyi bayramlar.
Sağlıkla kalın.

Leave a comment

Filed under Köşe Yazılarım

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s